İzmir Marşı’nın Halleri

Normal şartlar altında müziğin, kendi kulvarında ilerlemesi beklense de arada istisnaları görülmüyor değil. Bu vadide, İzmir Marşı ise çok özel bir yere sahip. Son olarak İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay’ın AK Partiye katılması vesilesiyle oluşan siyasi anaforda, İzmir Marşı yine tartışmalı pozisyonunu korudu.    “MUHALİFLİĞİN OLMAZSA OLMAZI” MI? Bugün kimileri için “seküler bir kimlik beyanı”, bazıları için stadyumların vazgeçilmez ritüeli, bir kesim içinse gecenin sonuna doğru meyhanelerde masalara elle vurularak söylenip rahatlama seansının parçası olan bu marş, son çeyrek asırda, özellikle de son on yıldaki toplamında ise muhalifliğin mütemmim cüzü haline gelmiş durumda.    COĞRAFİ BİR İNTİHAL: KAFKASYA DAĞLARINDA ÇİÇEKLER AÇAR   Müzikoloji ve tarih kulislerinde marşın izini süren müzik eğitimi otoritesi Prof. Dr. Ali Uçan, Prof. Dr. Salih Akkaş’tan gazeteci-yazar Murat Bardakçı’ya; üniversite arşivlerindeki birçok Cumhuriyet dönemi müzik ve marş tezleri ile devrin hatıratında yer alan anlatılar, bilgiler, şahitlikler, öncelikle marşın çıkışındaki tuhaflıklara odaklanıyor.  İzmir Marşı’yla ilgili ilk konuşulanlar arasında, intihal iddiaları yer almıştı. Marş, İttihat Terakki’nin kendileri için hezimet, millet için ise acı dolu Birinci Dünya Savaşı Kafkas Cephesi’ndeki askerlere moral olması amacıyla düzenlenmişti. Denilenlere göre, o coğrafyada “Kafkasya Dağlarında çiçekler açar.” sözleriyle başlayan ritmik bir şarkı vardı. Yine karma karışık rivayete göre de bundan haberdar olan bestekar İzeddin Şadan ya da İsmail Hakkı Bey veya –belki de– Kazım Karabekir, bu formu almış, bestesi üzerinde biraz oynamıştı. Sözler ilk versiyonda Kafkasya eksenliydi. Bazı iddialara göre de bestenin kökeninde Balkan / Yunanistan meyhane havaları vardı. Bu kök meselesi hiçbir zaman tam aydınlığa kavuşturulamayacaktı.  “YAŞA ENVER PAŞA ÇOK YAŞA!” Marş ortaya çıktığında, dönemin siyasi atmosferinden fazlasıyla etkilenmiş bir şekilde işitilmeye başlayacaktı. Askeri törenler, okullar bu marşla çınlıyordu. Ritmik marş, işbaşındaki kadroların en tepesindeki üç isimden biri olan Enver Paşa’ya selam çakarak yola çıkmıştı. Propaganda makinesi tam mesai çalışıyordu. Devrin yönetimi her fırsatta bu marşı okutuyor, “Yaşa Enver Paşa yaşa!” nidaları ortalığı kaplıyordu.    MİLLİ MÜCADELE’YLE KADROLAR DEĞİŞİNCE MARŞTAKİ İSİM DE DEĞİŞTİ Bu yıllarda Osmanlı İmparatorluğu çökerken, İTC iktidardan düşmüş, kadroları dağılmış, ülke içinde yeni askeri, siyasi, idari aktörler ortaya çıkmıştı. Bu süreçte Kafkasya Marşı da İzmir Marşı haline gelecekti. Bu aslında, ülkenin coğrafi konumu ve savaşın tarzından kaynaklanan bir durum gibiydi. Zira o yıllarda verilen mücadelenin kapanış kapısının İzmir olacağı belliydi. Doğaldı ki işgale batı istikametinden gelenler, yine ülkenin en batısından kovulacaktı. Bu süreçte sözleri üzerinde oynanan marşta, tarihin tozlu sayfaları arasına yollanan “Enver Paşa” nakarattan çıkartılırken, yerine “Mustafa Kemal Paşa” getirilecekti. Bu arada, devreye siyasi ihtilaflar da girince, “marşın babası” sayılan Kazım Karabekir ile İzmir Marşı arasındaki bağı ise neredeyse kimse ağzına al/a/mayacaktı.   BİR DİĞER DEĞİŞİM DENEMESİ “İSMET PAŞA”YDI AMA TUTMADI Cumhuriyet kurulup, yıllar geçip, hayatın akışı içerisinde, süreçte, titrleri arasına “İkinci Cumhurbaşkanı” ibaresini de ekleyen CHP Genel Başkanı İsmet İnönü’nün döneminde ise İzmir Marşı, bir kez daha değişime uğrama çabalarına konu olacaktı.  Kim akıl etti bilinmez ama “Milli Şef”in adını marşa yerleştirme denemeleri yapılmıştı. Ne var ki marşın mevcut halinin halk arasındaki bilinirliğinden dolayı, bu deneme, kapalı birkaç salondaki okunuşla sınırlı kalacaktı. Denilenlere göre “Yaşa İsmet Paşa yaşa” nakaratı, hece sayısı tutmadığı için okunuşa bir kekrelik veriyordu. Bazı yerel korolar, “Yaşasın İsmet Paşa / Adı yazılacak mücevher taşa” gibi kimi zorlamalar denedilerse de netice değişmeyecekti. Bu arada geçmişte, Sakarya Meydan Muharebesi’nden hareketle yazılıp, bestelenmiş “Sakarya Marşı” diye bilinen bir marş vardı ve orada da İsmet Paşa adı geçmekteydi ama bu marş hiçbir zaman geniş yığınlarca bilinmeyecekti.    UNUTULAN MARŞ AK PARTİ İKTİDARIYLA HATIRLANDI İzmir Marşı, CHP tek parti yönetiminin ardından çok uzun yıllar boyunca neredeyse unutulan bir marş haline gelecekti. Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki siyasi kadroların AK Parti Hükümetleri olarak işbaşına gelmesinden bir süre sonra ise birileri bu marşı hatırlayacaktı.  Böylece; AK Parti’nin ilk on yılında değilse bile sonraki on yılı aşkın döneminde İzmir Marşı, giderek siyasi muhaliflerin alamet-i farikasına dönüşecekti.  Önce İzmir takımları Göztepe ve Karşıyaka’ya gönül verenler, sonrasında ise Üç Büyükler’in özellikle de Beşiktaş taraftarlarından Çarşı Grubu, tribünlerde İzmir Marşı’nı seslendirmeye başlamışlardı. Ardından da İzmir Marşı’nın “beach club remiks”leri ortalığı kaplayacaktı. Sahillerdeki içkili mekanların, özellikle de kapanış saatlerine yakın, kalabalık adeta “seküler bir trans” moduna geçerek marşı okumayı moda haline getirmişti. Süreçte Haluk Levent gibi kimi popçular da modern müzikal dokunuş ve daha hızlı ritimlerle seslendirdikleri İzmir Marşı’nı iyice bilinir hale getireceklerdi.    K-POP, HEAVY METAL, ANİME İNTRO VE CAZ VERSİYONLARI “İzmir Marşı’nın başına gelenler” bunlarla da sınırlı kalmayacak ve dünya üzerinden de kimi başka denemeler sahne alacaktı. Özellikle sosyal medya paylaşımları vasıtasıyla Türkiye’deki bir kesimin İzmir Marşı’nı duyduğunda adeta “cuş u huruş”a geçiş garipliğine, yabancı ülkelerden kimi müzisyenler de kayıtsız kalmayacaktı. Böylece “İzmir Marşı Piyasası”na K-Popçu Koreliler, kimi Çinliler, Heavy Metal grupları ile Anime İntro üreticileri de katılacaktı. Hatta marşın “caz versiyonu”nu üretenler de görülecekti.