Amerika’da Yeni Lüks: Domates ve Kıyma!

Orta Doğu’da tırmanan İran savaşı, küresel piyasaları sallamaya devam ederken dalga dalga ABD ekonomisini de vuruyor. ABD Çalışma Bakanlığı’nın (BLS) son verileri, ülkede gıda fiyatlarının durdurulamaz bir şekilde rekor seviyelere ulaştığını ortaya koydu. Savaşın tetiklediği enerji krizi ve lojistik nakliye maliyetlerindeki patlama, doğrudan market raflarına yansımış durumda. Nisan ayı tüketici fiyat endeksine göre, genel enflasyon aylık bazda yüzde 0.6 artarken, yıllık enflasyon yüzde 3.8 seviyesine tırmandı. Bu artışın en büyük lokomotifi ise uçuşa geçen enerji maliyetleri. Hürmüz Boğazı Kapandı, Petrol ve Akaryakıt Alev Aldı İran ile yaşanan çatışmaların ardından Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve ABD’nin uyguladığı blokaj, küresel petrol arzını adeta felç etti. Brent petrolün varil fiyatı 110 doların üzerine çıkarken, bu durum iç piyasada akaryakıt fiyatlarını uçurdu. Savaşın başlangıcından bu yana benzin fiyatları yüzde 50’den fazla artış gösterdi; kamyon taşımacılığının can damarı olan dizel ise yüzde 48 yükseldi. Ulusal bazda benzin fiyatları ortalama 4.26 dolara ulaşırken, Chicago gibi büyük metropollerde bazı istasyonlarda 5 dolar sınırı çoktan aşıldı. Ayrıca elektrik fiyatları da kilovatsaat başına 19 cent’in üzerine çıkarak tarihi bir rekor kırdı. Tarladan Sofraya Yangın: Domates Fiyatları Roket Gibi Lojistik maliyetlerindeki bu devasa artıştan en çok etkilenen ürünlerin başında domates geldi. Bahar aylarında hasadın artmasıyla düşmesi beklenen taze domates fiyatları, tam tersine nisan ayında yüzde 19’luk olağanüstü bir sıçrama yaşadı.   Şu anda ABD’de bir pound (yaklaşık 450 gram) tarla domatesinin fiyatı 2.69 dolara (yaklaşık 123 TL) ulaşarak rekor kırdı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre tam yüzde 50’lik bir artış anlamına geliyor. Uzmanlar, bu anormal yükselişi sadece nakliye maliyetlerine değil, aynı zamanda ABD’nin en büyük domates tedarikçisi olan Meksika’dan yapılan ithalata getirilen yüzde 17’lik ek gümrük vergisine bağlıyor. Sığır Eti Fiyatlarında Tarihi Zirve Mangal (grilling) sezonunun açılmasına kısa bir süre kala, Amerikalı tüketicinin en çok tükettiği ürünlerden biri olan sığır etinde de kriz kapıyı çaldı. Mart ayına göre 24 cent birden artan yüzde 100 sığır etinin fiyatı, 6.92 dolara (yaklaşık 315 TL) yükselerek yeni bir tarihi zirve gördü.   Et piyasasındaki bu daralmanın arkasında ise çifte kriz yatıyor: 75 Yılın En Düşük Sığır Varlığı: Süregelen kuraklık ve yüksek yem maliyetleri nedeniyle ABD’deki dana ve inek sayısı son 75 yılın en dip seviyesine gerilemiş durumda. Parazit Engeli: İç piyasadaki bu arza bir de Meksika’dan yapılan canlı sığır ithalatının, ölümcül "New World screwworm" (etçil larva) paraziti nedeniyle tamamen durdurulması eklenince piyasada et kıtlığı baş gösterdi. Yaz Ayları Daha Da Zor Geçecek Ekonomi uzmanları ve analistler, Orta Doğu’daki savaş ve jeopolitik gerilimler durulmadığı sürece gıda ve enerji fiyatlarındaki bu yangının sönmeyeceği görüşünde. Özellikle önümüzdeki yaz aylarında hem tarımsal sulama maliyetlerinin artması hem de et talebinin zirve yapmasıyla, raflardaki fiyat baskısının daha da ağırlaşacağı tahmin ediliyor.